REISIMPRESSIE 'DE GROTE TREK': 70 DAGEN, 7 ZUIDELIJK-AFRIKAANSE LANDEN

In 2007 zorgde Cairo -> Kaapstad voor zoveel enthousiasme voor Afrika, dat we dit jaar 70 dagen uittrokken voor uitsluitend het zuidelijke deel van het continent: Zuid-Afrika, Lesotho, Swaziland, Mozambique, Zimbabwe, Namibië en Botswana. Wederom ondersteund door een zogeheten overland truck - een omgebouwde vrachtwagen die plaats biedt aan mensen, fietsen, bagage, tenten, eten & drinken, plus alle andere benodigdheden om geheel zelfvoorzienend te zijn - vertrokken we op 1 april uit Kaapstad.
Zestien gasten vergezelden ons op deze tour, sommigen het gehele traject, anderen een gedeelte (varierend van twee tot zes weken).

ZUID-AFRIKA, LESOTHO, SWAZILAND
De kleine maand Zuid-Afrika (inclusief kleine uitstapjes naar de door Zuid-Afrika omsloten mini-staatjes Lesotho en Swaziland) boden een zeldzame diversiteit.
Van Kaapstad naar Port Elizabeth - met de bekende Tuinroute langs de kust - voelde aan alsof we nog niet ver van huis waren: alles staat geschreven in het voor Nederlanders makkelijk te begrijpen Afrikaans en nergens in dit door blanken gedomineerde gebied ontbrak het ons aan comfort. Plotseling, in het vroegere thuisland Transkei, werd de natuur ruiger en voelden we ons te gast, niet meer thuis. Sisa, onze zwarte chauffeur, voelde zich daarentegen opeens als een vis in het water en nam automatisch, in zijn taal Xhosa, het stokje over als er iets dreigde mis te lopen. Dit zou zich twee maanden lang blijven herhalen: met blank en zwart in de cabine van de truck, konden we telkens de kaart trekken die - gezien een bepaalde situatie - de meest taktische was. Aanvankelijk verbaasde het me hoe kameraadschappelijk zwarten met elkaar omgaan, ook als ze elkaar voor het eerst ontmoeten. Totdat ik me ervan bewust werd dat ik met blanke Afrikaners ook iets van een wij-gevoel kreeg (bijna een politiek-incorrecte gedachte!).
Geen dag Zuid-Afrika was landschappelijk identiek, voortdurend wisselden de panorama's; evenals de temperaturen. Net verrast door het tropische, mondaine Durban, konden we even later op de Sani Pas - de 2.865 hoog gelegen grens met Lesotho - bij een kraakheldere zonsopgang het ijs van de bidonnen krabben. Om daarna de imposante, afgelegen Drakensbergen te vervolgen met een bezoek aan Mlilwane National Park in Swaziland. Hier geen zogenaamde 'Big Five' (olifant, leeuw, buffel, luipaard en neushoorn), maar wel een overdaad aan ander, ongevaarlijk wild, waardoor je op fietssafari kunt gaan. Zoontje Ion van vijf werd hier in een middag weer een beetje meer man, toen hij met een paar uitsluitend mannelijke gasten op 'jacht' ging. De speer was vervangen door de fotocamera, maar verder deed de zoektocht naar impala's, wrattenzwijnen, zebra's en gemsbokken in niets onder voor de lokale initiatieriten.

Swaziland bekleedt mondiaal een toppositie, op een weinig benijdenswaardige ranglijst: die van de aanwezigheid van AIDS. Liefst 40% van de volwassenen is HIV-besmet. Als je tijdens een traditionele dansavond bedenkt dat van de tien energiek en sensueel bewegende dansers er hoogstwaarschijnlijk vier geïnfecteerd zijn, maakt zo'n koud statistisch getal opeens veel meer indruk. Voor heel zuidelijk Afrika is de AIDS-epidemie een enorme ramp; waar je tegelijkertijd in het dagelijks leven vrijwel niets van merkt.

Tenslotte, Zuid-Afrika zonder Kruger National Park, dat kan niet. En dat hoeft ook niet, want het park is zo professioneel georganiseerd (asfaltwegen, accommodaties) dat het voor iedereen toegankelijk is. Het moet al raar lopen, wil je in twee dagen niet alle groot wild, inclusief de 'Big Five', tegenkomen. Soms bekruipt je bijna het gevoel van een dierentuin, maar het is en blijft een echt wildpark.

MOZAMBIQUE
Sisa had me gewaarschuwd: "In Zimbabwe kun je alle gastvrijheid verwachten, maar in Mozambique zul je voortdurend op je hoede moeten zijn." Vooroordelen hebben in dit deel van Afrika al voor zoveel ellende gezorgd, dat ik bewust blanco de grens overging. Maar een week later kon ik niet anders dan Sisa gelijk geven. Elke rekening behoefde uitleg, met de wisselkoersen werd voortdurend gerommeld en iedere fooi was te gering. En dat terwijl de prijzen tweemaal zo hoog waren als in Zuid-Afrika, bij een gehalveerde kwaliteit.
Gelukkig staan daar wel fraaie stranden tegenover, plus een verrassend stille kustweg waarop het prima fietsen is.

ZIMBABWE
"Ga niet naar Zimbabwe, elke blanke wordt daar vermoord en je mag blij zijn als je huid nog wordt gebruikt als lampekap", meerderen hadden ons gewaarschuwd vooral niet naar het land van dictator Mugabe te gaan.
Mugabe heeft het land inderdaad onbeschrijflijk diep te gronde gericht. De schappen van de winkels zijn vrijwel overal leeg, zelfs water en brood moet je op de zwarte markt kopen. Waarbij op 3 mei 1 euro 160.000.000 ZimDollars opleverde, zes dagen later al 200.000.000. Winkeliers zijn vooral bezig met prijsstickers wijzigen en geld tellen.
Maar ook: hoe diep hebben de Zimbabwanen me ontroerd. Toen ik een uur in de stad Masvingo rondfietste op zoek naar iets te drinken en iedereen me probeerde verder te helpen, met een indrukwekkende waardigheid vergezeld van een innemende lach, wist ik zeker dat ik terug moet keren naar Zimbabwe. Om er een fietsreis te organiseren, om er te investeren, ik weet het nog niet; zeker is dat Zimbabwanen een ongekend weerstandsvermogen hebben ontwikkeld, en een diep geworteld gevoel voor gastvrijheid bezitten.

Vorig jaar bezochten we de Victoria Falls van de Zam(bia)-zijde, deze keer was het de beurt aan de Zim-kant. Met veel minder toeristen, is de Zim-zijde net zo indrukwekkend: welk een onwaarschijnlijk spektakel biedt de natuur hier, non-stop.

Na 40 dagen eindigde bij Victoria Falls het onbekende, 'Exploring' gedeelte van de Grote Trek. De volgende 30 dagen gingen over terrein dat ik al kende van vorig jaar (zie ook de reisimpressies 4 en 5 van Cairo -> Kaapstad).

BOTSWANA
Van Victoria Falls naar de grens met Botswana is het 70 km fietsen; afgelegen fietsen, over een mooi geplaveide asfaltweg.
Ze zeggen dat olifanten snelheden kunnen bereiken tot 60 km/uur.
Ze zeggen dat de eerste aanval van een olifant slechts bedoeld is om je af te schrikken, dat hij je pas in tweede instantie echt te grazen wil nemen.
Ze zeggen dat je gewoon door moet fietsen als je er eentje tegenkomt.
Ik weet nu wat het is als een olifant met zijn oren gaat flapperen, als hij begint te brullen zo hard dat mijn twee gasten die ik (terugfietsend) wil waarschuwen voor de aankomende kudde, geen waarschuwing meer nodig hebben, en als hij het op een sprint zet, achter mij aan.
Dat is, op z'n zachtst gezegd: spannend.
Het is me ooit eerder (1998) overkomen met overvallers in Oost-Turkije, dat op het cruciale moment een tegenliggende vrachtwagen me te hulp schoot. Niet iets om altijd op te rekenen, maar desondanks: de wegblokkerende beweging van de truck was ook nu van harte welkom.

Botswana wordt door de Lonely Planet afgeschilderd als een niet-fietsland. Geen van mijn gasten zal dat beamen. De oneindigheid van de Kalahari-woestijn 'pakt' je en brengt je juist in een soort pedalerende roes. Zeker als dat fietsen wordt afgewisseld met een boottocht door de Okavango Delta en als je overnacht op de meest bijzondere campsites van zuidelijk Afrika.

NAMIBIE
Vorig jaar stak ik al uitgebreid de loftrompet over Namibië. Ook na 70 dagen Grote Trek kan ik niet anders concluderen dan dat de meest indringende, fotogenieke landschappen te vinden zijn in Namibië. Of het nou de uitgestrekte Etosha Pan is - net na al het wild in Etosha National Park - de zandduinen van Sossusvlei, de krater van de Fish River Canyon of gewoon een van de panorama's tijdens het fietsen over de eindeloze gravelwegen, Namibië omarmt je en laat je niet meer los. Voor het eerst in deze reis kampeerden we hier enkele malen wild - zog. 'bushcamps' - en eigenlijk is dat ook de 1000-sterren accommodatie die het best past bij dit land.

Victoria Falls -> Kaapstad, deze 31 dagen komen volgend voorjaar weer terug op de kalender; in het kader van Cairo -> Kaapstad, of zelfstandig. Dit traject is een waar juweeltje.

AFSLUITEND
Zuidelijk Afrika is een intrigerend deelcontinent. Het barst van de diversiteit, van de verschillen, van de tegenstellingen, van de conflicten en: van de schoonheid.
Zuid-Afrika speelt de sleutelrol en in hoeverre - ook na Mandela - de ambitie een 'regenboognatie' te zijn, kan worden waargemaakt, is bepalend voor de hele regio. Wat dat betreft geven de recente uitbarstingen van vreemdelingenhaat (richting immigranten als Mozambikanen en Zimbabwanen) aan dat er nog een lange weg te gaan is. Maar laat dit geen enkele reiziger afschrikken: zuidelijk Afrika biedt alles wat reizen zo bijzonder maakt.

In totaal hebben we in 70 dagen zo'n 13.000 km afgelegd, waarvan 4.000 - 5.000 op de fiets. De 'Overlanding'-reisvorm, als ultiem nomadisch leven, verankerde zich dieper in Tropical Cyclist. We fietsten de mooiste stukken, we zaten aan de warmste kampvuren, we sliepen op de meest bijzondere plekken (70% kamperen, 30% lodges), we blaakten van gezondheid, dat allemaal door 70 dagen helemaal outdoor te leven. Of, zoals Ed (vorig jaar ook al mee tussen Cairo en Kaapstad), terugblikt: "Je raakt eraan verslaafd!"

19 juni 2008
Pascal Kolkhuis Tanke
TROPICAL CYCLIST